۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶ – یک رژیم غذایی سالم خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را کاهش می‌دهد؛ با این حال، میزان این اثر محافظتی ممکن است تحت تأثیر عوامل اپی‌ژنتیک باشد. این موضوع توسط مطالعه جدید پژوهشگران «مرکز تحقیقات دیابت آلمان (DZD)» و «مؤسسه تغذیه انسانی پوتسدام-رِبروک(DIfE)» مطرح شده است. نتایج این تحقیق در مجله  Cardiovascular Diabetologyمنتشر شده است.

یک رژیم غذایی متعادل، عاملی حیاتی در پیشگیری از دیابت نوع ۲ است. اما آیا همه افراد به یک اندازه از سبک زندگی سالم بهره می‌برند؟ یا اینکه اثر محافظتی آن به میزان مستعد بودن فرد برای ابتلا به این بیماری نیز بستگی دارد؟

پژوهشگران به رهبری کریستین الخوری و ماتیاس شولتزه، این پرسش را بررسی کردند. آن‌ها در مطالعه خود، هم استعداد ژنتیکی برای ابتلا به دیابت نوع ۲ (که با استفاده از «امتیاز خطر پلی‌ژنیک» ارزیابی می‌شود) و هم عوامل اپی‌ژنتیک مرتبط با دیابت (بر اساس الگوهای متیلاسیون DNA) را مورد بررسی قرار دادند.

رژیم غذایی سالم، فارغ از خطر ژنتیکی، محافظت ایجاد می‌کند

پژوهشگران برای تحلیل‌های خود از داده‌های مطالعه  EPIC-Potsdamاستفاده کردند؛ یک مطالعه جمعیت‌محور طولانی‌مدت که شامل بیش از ۲۷,۰۰۰ شرکت‌کننده است که از دهه ۱۹۹۰ تحت نظارت علمی بوده‌اند.

در این مطالعه، از داده‌های ژنتیکی ۲,۲۰۴ فرد در یک زیرگروه انتخاب‌شده به‌صورت تصادفی و همچنین ۷۵۰ فرد با تشخیص جدید دیابت نوع ۲ استفاده شد. تحلیل‌های متیلاسیون  DNAنیز شامل ۱۰۶۵ شرکت‌کننده از زیرگروه مذکور و ۶۷۶ مورد ابتلا به دیابت بود.

برای ارزیابی کیفیت رژیم غذایی، محققان از روش‌های علمی مختلفی استفاده کردند. این معیارها، میزان متعادل بودن رژیم غذایی و میزان خاصیت ضدالتهابی یا ارتقادهنده سلامت آن را می‌سنجند.

تحلیل‌ها هیچ شواهدی مبنی بر اینکه آمادگی ژنتیکی برای دیابت نوع ۲، رابطه بین کیفیت رژیم غذایی و خطر ابتلا به دیابت را تغییر دهد، نشان نداد.

شواهدی مبنی بر نقش عوامل اپی‌ژنتیک

نتایج در مورد عوامل اپی‌ژنتیک متفاوت بود. اپی‌ژنتیک شامل تغییرات شیمیایی (متیلاسیون) در  DNAاست که می‌تواند بدون تغییر در خودِ اطلاعات ژنتیکی، بر فعالیت ژن‌ها تأثیر بگذارد. این تغییرات تحت تأثیر عواملی مانند سن، سبک زندگی و مواجهه‌های محیطی قرار دارند.

نویسندگان اصلی این مقاله، الگوهای متیلاسیونی را که در مطالعات قبلی با افزایش خطر دیابت نوع ۲ مرتبط بودند، در قالب یک «امتیاز خطر متیلاسیون(MRS)» ترکیب کردند. دکتر الخوری، نویسنده اصلی تحقیق، گفت: «مطالعه  EPIC-Potsdamهمچنین نشان داد که هرچه این امتیاز بالاتر باشد، خطر ابتلا به دیابت در سنین بالاتر بیشتر است.»

علاوه بر این، محققان شواهدی یافتند که نشان می‌دهد این تغییرات اپی‌ژنتیک می‌توانند رابطه بین کیفیت رژیم غذایی و خطر دیابت را تعدیل کنند. تحلیل‌ها حاکی از آن است که اثرات رژیم‌های غذایی مختلف ممکن است بسته به پروفایل خطر اپی‌ژنتیک هر فرد، متفاوت باشد.

رژیم غذایی غنی از سبزیجات، میوه، غلات کامل، حبوبات، آجیل، ماهی و چربی‌های گیاهی، و مقادیر محدودی از گوشت قرمز، گوشت‌های فرآوری‌شده و نوشیدنی‌های شیرین، با کاهش خطر دیابت همراه بود؛ این اثر به‌ویژه در میان شرکت‌کنندگانی که خطر اپی‌ژنتیک پایین‌تری داشتند ( MRSپایین‌تر)، مشهود بود. در مقابل، به نظر می‌رسد شرکت‌کنندگانی که دارای  MRSبالاتری بودند، از این رژیم غذایی بهره‌ی کمتری بردند.

چشم‌انداز پیشگیری شخصی‌سازی‌شده از دیابت

این مطالعه چشم‌اندازهای جدیدی را برای پیشگیری شخصی‌سازی‌شده از دیابت باز می‌کند. در بلندمدت، عوامل اپی‌ژنتیک می‌توانند به تدوین استراتژی‌های پیشگیرانه اختصاصی برای هر فرد کمک کنند.

با این حال، پیش از آنکه بتوان توصیه‌های تغذیه‌ای فردی ارائه داد، به تحقیقات بیشتری نیاز است. دکتر شولتز گفت: «ما یافته‌های خود را نشانه‌ای مهم از عوامل بیولوژیکی می‌دانیم که ممکن است در پیشگیری دقیق در آینده مرتبط باشند. گام بعدی، تأیید این ارتباطات در مطالعات مستقل است.»

منبع:

https://medicalxpress.com/news/2026-09-diabetes-epigenetic-benefits-healthy-diet.html